Natuurlijke materialen in de bouw

Eltherm, voortrekker in bio-ecologische isolatietechnieken en -materialen 

In de bouw worden steeds meer materialen van natuurlijke oorsprong gebruikt in plaats van synthetische materialen. Over welke materialen gaat het dan? Om te beginnen over hout (voor de draagstructuur en voor gevel-, wand- en vloerafwerking). Daarnaast kan je voor de wandafwerking gebruik maken van behangpapier, jute, kurk, leer, gipsvezel en linnen. Maar vooral voor isolatie bestaat al een ruim aanbod aan natuurlijke materialen zoals hennep, hout- en vlasvezel, gras- en houtwol, geëxpandeerde kurk, riet, schapenwol, stro en mycelium. Over het gebruik van natuurlijke materialen bij isolatiewerken hadden wij een gesprek met Roel Coose, gedelegeerd bestuurder van Eltherm. 

Roel Coose: “Ons bedrijf is al sinds 1974 thuis in isolatie. Wij zijn een aannemer gespecialiseerd in diverse isolatietechnieken en tevens verdeler van een aantal specifieke isolatiematerialen. Wij voeren isolatiewerken uit met eigen techniekers maar ook met gespecialiseerde onderaannemers en werken daarbij zowel voor particulieren en overheden als voor de grootste bouwbedrijven voor oppervlaktes van 10 tot 10.000 m².  

Wij werken al 50 jaar met traditionele isolatiematerialen zoals glaswol en polyurethaan (PUR) maar de laatste jaren meer en meer met bio-ecologische materialen zoals hennep, schelpen en cellulose. Wij aarzelen niet om innovatieve technieken te implementeren, maar steeds met het oog op een maximale energiebesparing alsook comfortverbetering en onder een strenge kwaliteitscontrole en met voldoende vooronderzoek.” 

Stijgende interesse 

Volgens Roel Coose stijgt de interesse voor bio-ecologische materialen, zowel bij particuliere als bij professionele klanten, zelfs bij de bouwers van luxewoningen. “De ecologische isolatiematerialen vertegenwoordigen nu ongeveer een tiende van onze omzet. De markt voor deze materialen groeit maar zij is nog niet volwassen. Bij een aantal fabrikanten staan de productie en de kwaliteit al helemaal op punt, onder meer voor de aanmaak van kalkhennep en graswol. Ook de schelpenproductie is intussen al in hoge mate geïndustrialiseerd en zal daardoor verder kunnen worden opgeschaald.  

Daardoor zullen er zich steeds minder problemen voordoen bij de toelevering ervan. Ik ga ervan uit dat deze materialen in de toekomst ook goedkoper kunnen worden naarmate de vraag zal stijgen. Een vloer geïsoleerd met schelpen en kalkhennep is nu al concurrentieel met een traditionele vloer met beton en PUR. Voor een doorbraak is het trouwens cruciaal dat ecologische isolatiematerialen niet veel duurder worden dan synthetische isolatiematerialen.  

Ik merk ook een toenemende belangstelling vanwege de landbouwers. We kunnen in ons land terugblikken op een traditie van vlasboeren. Gronden die geschikt waren voor de vlasteelt, zijn uiteindelijk ook geschikt voor de teelt van hennep en andere biobouwgewassen. Vlasteelt is intensief en de landbouwers zijn vragende partij voor nieuwe teelten en afzetmarkten. Hennep kan dan ook dienen als rustgewas in een rotatiesysteem. De mogelijke nieuwe afzetmarkten zijn dus goed voor de landbouw maar ook voor de bodem. De landbouwers ontdekken zo nieuwe mogelijkheden om hun gronden te valoriseren.” 

Betere kwaliteitsgaranties 

Tegelijk kunnen producenten, leveranciers en aannemers voor deze ecologische isolatiematerialen steeds betere kwaliteitsgaranties bieden. Kalkhennep staat hierin al het verst. Sommige fabrikanten hebben al een ATG (Technische Goedkeuring) of werken hier volop aan. Zo’n ATG bevestigt, na een grondig onderzoek, dat een bepaald product gebruiksgeschikt is voor een bepaalde toepassing en geeft daarvoor de plaatsings- of verwerkingsvoorschriften aan.  

Momenteel worden trouwens meer en meer van die isolatieproducten onderzocht en geaccrediteerd door Buildwise, het innovatiecentrum voor de Belgische bouwsector. Die kwaliteitsgaranties zijn belangrijk voor het vertrouwen bij de aannemers die uiteindelijk aansprakelijk zijn voor eventuele gebreken tijdens de uitvoering, maar ook bij de opdrachtgevers die bereid moeten zijn om die producten voor te schrijven in hun bestekken, en bij de ontwerpers en architecten die bereid moeten zijn om ze in hun plannen in te schrijven. 

Kalkhennep en schelpen 

Onder de hoofding van ecologisch isoleren maakt de website van Eltherm (www.eltherm.be) onder meer melding van kalkhennep en schelpen. Kalkhennep (een mengsel van hennepschreven en kalk) is voor 100% een natuurlijk isolatiemateriaal. Dit product biedt een uitstekende thermische- en geluidsisolatie, doordat trillingen en geluidsgolven erdoor geabsorbeerd worden. Bij een hoog vochtgehalte binnenshuis zal de kalkhennep het overtollige vocht opnemen en opnieuw vrijgeven zodra het vochtgehalte laag is. Kalkhennep is ook brandwerend. Bovendien hebben bio-ecologische isolatiematerialen vaak een hogere warmtebufferingscapaciteit waardoor de warmte beter binnen blijft in de winter en buiten in de zomer.  

Met schelpen kan je op een natuurlijke manier je kruipruimte of vloeren op volle grond isoleren. Schelpen zijn vochtongevoelig. Voor een optimale isolatie is een laag van 25 tot 35 cm schelpen nodig. Een isolatie met schelpen zal het leefklimaat in de woning verbeteren. Daardoor daalt de luchtvochtigheid, wordt de temperatuur gelijkmatiger verdeeld en krijg je een warmere vloer.  

Gerecycleerd papier 

Nog een ecologisch materiaal dat www.eltherm.be vermeldt, is cellulose. Cellulose wordt gemaakt op basis van gerecycleerd papier, waarvan minstens 95% ongelezen krantenpapier. Deze ecologische isolatie biedt een goede brandweerstand en zorgt tegelijk voor een optimale thermische en akoestische isolatie. Op de werf worden de samengeperste cellulosevlokken met een inblaasmachine opnieuw ‘gedecompacteerd’. De vlokken worden in gesloten ruimtes ingeblazen, bijvoorbeeld tussen onderdak en damprem, tussen twee wanden of open geblazen op de zoldervloer. Voor sommige toepassingen kan dit ook met glaswol- of houtwolvlokken. 

Tenslotte maakt de site van Eltherm ook melding van circulaire gipsvezelplaten voor vloeren, wanden en plafonds. Deze platen bestaan uit een mengeling van gerecycleerde papiervezel en gips. Daardoor ontstaat een stevige en veelzijdige plaat die komaf maakt met lawaaiige en koude vloeren. De platen zijn ook perfect combineerbaar met vloerverwarming en een duurzaam alternatief voor gipskartonplaten. 

Nog meer bio-ecologische alternatieven 

Roel voegt hier nog het volgende aan toe: “Daarnaast werken wij met gras- en houtwol, voeren we kortelings ons eerste project met kurkplaten uit en maakten we recentelijk ons eigen high-end akoestisch paneel van mycelium en hennep, samen met onze partner Hushr. Mycelium is eigenlijk het ‘wortelstelsel’ van paddenstoelen. Met hennep, houtvezel of grasvezel als drager waarop het mycelium zich kan enten, ontstaan zeer goede akoestische prestaties. Nog een mogelijk ecologisch isolatiemateriaal is het kurkgranulaat dat de sociale tewerkstellingsplaats De Vlaspit voor ons vervaardigt door kurk te sorteren en te recycleren”. 

Zijn ecologische materialen dan altijd beter dan synthetische? Roel: “De verschillende materialen hebben hun specifieke eigenschappen. In sommige toepassingen is bijvoorbeeld PIR (polyisocyanuraat) nog steeds het meest aangewezen, met name wanneer men slechts over beperkte diktes en hoogtes beschikt om de isolatie aan te brengeni. Maar door hun hogere massa zijn ecologische materialen dan weer akoestisch beter en zij beschikken over een uitstekende warmtebufferings- of warmteopslagcapaciteit. Tenslotte moeten we bewust leren omgaan met onze grondstoffen en voorraden zodat er nog voldoende overblijft voor de volgende generaties.” 

Met vele aanhangers verder vooruit 

Meer dan 180 organisaties, waaronder bouwbedrijven, federaties, producenten, ontwerpers, kennisinstellingen, studiebureaus en overheden, hebben in 2025 het charter Bio-circulair Bouwen ondertekend. Ook Eltherm heeft dit charter onderschreven. De ondertekenaars verbinden zich ertoe actief mee te werken aan de realisatie van een volwassen bio-economische keten tegen 2030. Dat is binnen amper vijf jaar. 

Binnen vijf jaar zouden bio-circulaire bouwmaterialen mainstream moeten zijn, zouden 20% van de materiaalkeuzes in nieuwbouwprojecten bio-circulair moeten zijn en zouden renovaties hoofdzakelijk met bio-circulaire materialen moeten worden uitgevoerd. Eind 2025 heeft VLAIO (het Vlaams Agentschap Innoveren en Ondernemen) nog het project BIOgBOUW goedgekeurd dat op dit vlak verdere stappen vooruit wil zetten. Het bio-circulair verhaal wordt dus vervolgd. 

Meer info 

Natura Mater 

Natura Mater is een Brussels bedrijf dat zich inzet voor de transitie naar duurzame materialen in de bouw, zoals gerecupereerde elementen, regeneratieve grondstoffen, biogebaseerde materialen en lokale ruwe aarde. Met deze principes bouwt Natura Mater aan de Materatek, een inspirerende bibliotheek van lage-impact bouwmaterialen die wordt ingezet om bouwteams en professionals te sensibiliseren. Hun team van experten begeleidt de integratie van deze materialen in bouwprojecten van A tot Z en deelt eveneens hun brede kennis via een aanbod van thematische opleidingen. Een selectie duurzame oplossingen vindt je alvast op hun website. 

www.naturamater.eu.  

Earth, Plant & Fibre 

Earth, Plant & Fibre (EPF) is een naturebased ketencoalitie waarin biobased pioniers (‘bioneers’) uit de hele waardenketen het voortouw nemen: van grondstofleveranciers over materiaalproducenten, storytellers en business developers, … tot eindgebruikers. Bioneers geloven in de kracht van natuur als bondgenoot van vooruitgang, vanuit het besef dat onze toekomst gebouwd moet worden op hernieuwbare grondstoffen. Samen bouwen we aan een regionale, regeneratieve bio-economie waarin samenwerking, vakmanschap en verbeelding de grondstoffen zijn van een nieuwe welvaart.  

https://earthplantfiber.be/